Fase 6 – Afronding & terugvalpreventie
Reflectie fase 6: Afronding rouwproces en nieuw begin
Er is een moment in ieder rouwproces waarop je merkt dat je niet meer midden in de storm staat, maar aan de rand ervan. Je kijkt terug naar de weg die je hebt afgelegd en beseft: ik ben veranderd. Niet omdat ik dat wilde, maar omdat het leven me ertoe dwong. En nu sta ik hier, aan het einde van dit traject, en vraag ik mezelf af: wat betekent afronden eigenlijk voor mij?
Afronden voelt niet als een punt. Het is geen deur die dichtvalt, geen hoofdstuk dat je dichtslaat en nooit meer opent. Het is eerder een zachte overgang. Een verschuiving. Een nieuw ritme dat zich aandient.
Ik heb me de afgelopen jaren vaak een overstroomde rivier gevoeld. Het water dat maar bleef stijgen, de oevers die het niet meer konden houden, de kracht die alles meesleurde. Maar nu, langzaam, zakt het water. De rivier vindt opnieuw haar bedding. Niet dezelfde als vroeger, dat kan niet meer, maar een nieuwe, gevormd door alles wat er is gebeurd.
Afronden betekent voor mij dat ik erken dat ik een andere versie van mezelf ben geworden. Niet beter, niet slechter, maar anders. Het betekent dat ik de koude grot waar ik zo lang in zat, achter me laat. Dat ik de eerste zonnestralen van mijn eigen lente durf toe te laten. Dat ik niet meer alleen kijk naar wat ik ben kwijtgeraakt, maar ook naar wat ik heb gevonden.
Het betekent dat ik mezelf niet langer forceer om terug te keren naar de oude Kim. Dat ik ruimte maak voor de nieuwe. De Kim die rust nodig heeft. Stilte. Warmte. De Kim die zichzelf niets meer ontzegt. En ook de Kim die niet meer alles draagt wat niet van haar is. Of de Kim die mag kiezen.
Afronden betekent ook dat ik mijn ouders niet loslaat, maar anders vasthoud. Niet meer in de pijn, maar in de liefde. Niet meer in de verantwoordelijkheid, maar in de herinnering. En niet meer in de overleving, maar in de verbinding.
En misschien is dat wel de grootste verandering: dat ik niet meer leef vanuit moeten, maar vanuit mogen. Dat ik niet meer alleen overleef, maar weer begin te leven.
Afronden is geen einde. Het is een begin. Een nieuw begin, dat ik zelf vorm mag geven, stap voor stap, zachtjes, op mijn eigen tempo.
Zelfonderzoek: afronding & terugvalpreventie
Deze vragen helpen je om bewust stil te staan bij waar je nu staat, wat je hebt geleerd en wat je nodig hebt voor de toekomst.
1. Terugkijken op het traject
- Wat heeft dit rouwproces je over jezelf geleerd?
- Welke inzichten waren het meest waardevol?
- Wat heeft je het meest verrast aan jezelf?
- Welke momenten waren het moeilijkst, en hoe ben je daar doorheen gekomen?
- Welke steunbronnen bleken belangrijker dan je vooraf dacht?
2. Je huidige staat van zijn
- Hoe voelt je lichaam nu, vergeleken met een jaar geleden?
- Hoe voelt je hoofd? Rustiger? Drukker? Heldere momenten?
- Welke emoties zijn nu het meest aanwezig?
- Waar merk je aan dat je niet meer in de overlevingsstand staat?
- Wat geeft je op dit moment het meeste rust?
3. De nieuwe jij
- Wat is er veranderd in hoe je naar jezelf kijkt?
- Welke oude patronen heb je losgelaten?
- Welke nieuwe gewoontes passen bij wie je nu bent?
- Wat vind je belangrijker dan vroeger?
- Waar ben je zachter voor jezelf geworden?
4. De band met je ouders
- Hoe ervaar je hun aanwezigheid nu?
- Wat wil je blijven koesteren?
- Wat heb je losgelaten?
- Hoe wil je hen meenemen in je toekomst?
- Welke herinnering voelt als een ankerpunt?
5. Toekomst & veerkracht
- Wat heb je nodig om stabiel te blijven?
- Welke signalen vertellen je dat je terugvalt in oude patronen?
- Wat helpt je om weer bij te sturen?
- Welke mensen of plekken geven je veiligheid?
- Wat wil je jezelf beloven voor de komende maanden?
6. Grenzen & energie
- Wat kost je energie, zelfs in kleine hoeveelheden?
- Wat geeft je energie, zelfs in kleine hoeveelheden?
- Welke grenzen wil je scherper bewaken?
- Waar mag je nog meer ruimte innemen?
- Wat betekent “rust” nu voor jou?
7. Je leven opnieuw vormgeven
- Welke dromen of wensen beginnen langzaam weer op te borrelen?
- Wat wil je voorzichtig opnieuw proberen?
- Wat past niet meer bij je, en mag je laten gaan?
- Welke kleine stap voelt als een goed begin?
- Hoe wil je dat je leven eruitziet over een jaar?
8. Afronden
- Wat betekent afronden voor jou persoonlijk?
- Wat wil je meenemen uit dit traject?
- Wat laat je bewust achter?
- Welke woorden beschrijven jouw nieuwe begin?
- Als je jezelf één zin zou mogen meegeven voor de toekomst, welke zou dat zijn?
Mijn antwoorden
- Wat heeft dit rouwproces je over jezelf geleerd?
Zoooo verschrikkelijk veel. Het is alsof ik volledig ontleed ben en vervolgens weer in elkaar gezet ben, maar dan net op een andere manier. Aparte omschrijving. Haha. Omdat alles altijd wel gewoon ok gaat, zijn veel dingen ook wel gewoon haalbaar, maar op de momenten dat ik echt in een slechte flow zat, moest ik echt duidelijke keuzes maken met welke dingen ik wel en niet ging doen, en daardoor kwamen er ook duidelijk voorkeuren naar boven, met wat ik echt zelf graag wilde doen. En er waren ook best veel dingen die ik eigenlijk helemaal niet zo erg leuk vond. Eerst wel, maar nu niet meer. Nooit doorgehad, maar gewoon blijven doen omdat ik het altijd zo deed. - Welke inzichten waren het meest waardevol?
Ach, iedereen zegt het altijd “Leef nu”, maar dat is ook echt zo. Mijn vrouwelijke familielijn is niet echt positief qua levenslijn, dus ik ga er niet vanuit dat ik mijn pensioen haal, dus waarom zou ik dan nog wachten met dingen, waarom zou ik die reis uitstellen tot later. Grote kans dat ik later niet haal, dus dan gebeurd het nooit. En ik ben het toch waard, want het is mijn leven en ik bepaal wat erin gebeurd. Ik ontzeg mezelf nog vrij weinig. Als ik die sauna deken van 200 euro wil, dan bestel ik hem gewoon. Shakti mat erbij. Geen probleem. Ik wil hem. - Wat heeft je het meest verrast aan jezelf?
Dat ik me zo verschrikkelijk ellendig kan voelen. Ik ben altijd wel erg positief en vrolijk, maar jezus wat voelde ik me slecht. Zelfs zo slecht dat ik er zelf helemaal geen zin meer in had. Dat had ik niet verwacht van mezelf. Emoties kunnen me blijkbaar tot het uiterste drijven. Vermoeidheid en diepe emotionele pijn, dan ga ik heel diep. - Welke momenten waren het moeilijkst, en hoe ben je daar doorheen gekomen?
Elke keer dacht ik dat ik op mijn slechtst was geweest, maar dan ging het een maand later nóg slechter. En elke keer ging het ook wel weer beter, maar dan kwam er toch weer een moment dat het nóg even slechter ging. Echt bizar. Het ergste moment was op een gewone maandagochtend toen ik even helemaal uit flipte. Er gebeurde eigenlijk helemaal niks. Volgens mij ook niet echt slecht geslapen, maar soms hoeft er geen eens een trigger te zijn, dan komen die emoties omhoog en dan flip ik gewoon. Ik kon alleen maar huilen en schreeuwen dat ik niet meer wilde, dat ik er zo klaar mee was. Ik voelde me toen echt een 2/10. - Welke steunbronnen bleken belangrijker dan je vooraf dacht?
Schrijven. Deze rouw therapeut blog heeft mij zoveel geholpen. Vooral alle zelfonderzoek vragen. Daardoor ging ik eigenlijk als vanzelf mee door alle rouwperiodes en moest ik echt gaan zitten en voelen bij al die vragen. - Hoe voelt je lichaam nu, vergeleken met een jaar geleden?
Mijn emotionele achtbaan duurt al drie jaar en in die tussentijd heb ik de gekste dingen gehad, zoals 4 maanden lang baarmoeder ontstekingen, galblaas ontsteking en weet ik veel wat. Hardlopen was bijna niet mogelijk want daarna had ik meteen weer een ontstoken orgaan. Drie maanden geleden had ik mijn laatste dieptepunt qua geestelijke gezondheid. Lichamelijk gaat het eigenlijk wel een stuk beter, tenminste qua ontstekingen. - Hoe voelt je hoofd? Rustiger? Drukker? Heldere momenten?
Ik kan hele rustige momenten hebben, maar meestal vooral in bed is mijn hoofd zo ongelofelijk druk, dat ik er gewoon de hele nacht van wakker lig, of dan val ik wel in slaap, maar zodra ik eventjes wakker wordt, dan is het gedaan en lig ik weer uren wakker. Soms is het alsof er om 3 uur ’s nachts een akoestisch concert met kerstliedjes aan de gang is. Zo verschrikkelijk irritant en ik kan er ook gewoon niks aan doen. Nadenken gaat tegenwoordig wel een stuk beter, maar ik ben zeker nog wakker, zeg steeds wat ik niet bedoel of ik kom er gewoon niet op. - Welke emoties zijn nu het meest aanwezig?
Vermoeidheid, wazigheid. Zijn dat emoties? Ik denk het niet, maar dat heeft wel de overhand. Ik voel me eigenlijk de meeste tijd wel gewoon goed, geestelijk, dus daar heb ik helemaal niets over te klagen. - Waar merk je aan dat je niet meer in de overlevingsstand staat?
Ik beleef weer veel plezier, mijn lichaam is niet meer de hele tijd over de zeik, ik huil niet zo heel veel meer. Mijn lichaam is nog wel overspannen, zij mijn psycholoog. Ik denk dat ze hierin gelijk heeft, want dat is natuurlijk niet zomaar weg. Het gaat zeker veel beter, maar ik zit denk ik op 70%. - Wat geeft je op dit moment het meeste rust?
Nou, gewoon daadwerkelijke rust. Chillen in bed. Of achter mijn laptop typen, zoals nu. Muziekje erbij, me myself and I. Heerlijk! - Wat is er veranderd in hoe je naar jezelf kijkt?
Ik denk dat ik wel een beetje had wat elke moeder had, want ik voelde wel vaak schuldig over dingen voor mezelf doen, maar ik moet eerlijk bekennen dat ik daar eigenlijk geen last meer van heb, want als ik iets wel, is het belangrijk voor mij, en dan doe ik het gewoon. - Welke oude patronen heb je losgelaten?
Misschien dus dat wegcijferen voor anderen. Maar ik ben wel tot de conclusie gekomen dat niemand daar beter van wordt, dus dat het totaal onnodige gevoelens zijn. - Welke nieuwe gewoontes passen bij wie je nu bent?
Ik vind gewoontes altijd zo iets lastigs om de vinger op te leggen, want de helft van de tijd heb ik ze niet eens door. Maar als ik dan toch moet graven, dan is het wel dat ik mezelf nu altijd op 1 zet, en dat ik alles koop of doe waar ik blij van word. - Wat vind je belangrijker dan vroeger?
Dat ik gelukkig ben, dat ik echt mijn alone momentjes nodig heb. - Waar ben je zachter voor jezelf geworden?
Ik ben niet meer zo streng voor mezelf, eigenlijk totaal niet zelfs. Ik leg mezelf geen strenge regels op. - Hoe ervaar je hun aanwezigheid nu?
Eerder hun afwezigheid, want ze zijn lichamelijk niet meer aanwezig. Maar ik kan gewoon genieten van de herinneringen, en dat is goed genoeg. - Wat wil je blijven koesteren?
Alles, de band die we hadden, alle herinneringen die we gemaakt hebben. Waarom niet? - Wat heb je losgelaten?
De band die ik met ze had, die moest ik wel loslaten. Het is niet alsof ik een keuze had. Nou ja, achteraf natuurlijk wel, want tijdens mijn retraite moest ik ook wel echt loslaten. - Hoe wil je hen meenemen in je toekomst?
Er zit niet veel anders op dan ze alleen maar in gedachten mee te nemen. Ik heb nog wel hun as, maar daar heb ik op zich niet echt iets mee. - Welke herinnering voelt als een ankerpunt?
Er zijn zoveel herinneringen dat ik er niet maar eentje zou kunnen vastleggen. Er zijn leuke herinneringen van vroeger, liefdevolle herinneringen van vlak voor hun overlijden en ook verdrietige herinneringen van hun ziekebed. Maar er is niet echt iets dat ik als ankerpunt zie. - Wat heb je nodig om stabiel te blijven?
Ik ben op het moment verre van stabiel. Maar om stabiel te blijven heb ik vooral veel rust nodig en dat vind ik dus zo moeilijk, omdat ik al drie jaar op de rem sta qua uitgaan, hardlopen etc, maar ik heb niet veel keuze. Dus dan ga ik maar weer op bed, in m’n hangmat, in mijn saunadeken etc. - Welke signalen vertellen je dat je terugvalt in oude patronen?
Ik zit nu weer volledig aan de grond qua lichamelijke gezondheid. Nou ja, ik heb geen ontstekingen, dus wat dat betreft valt het mee, maar mijn lichaam trilt non-stop, ik heb hartkloppingen, ik ben trillerig en ik ben zo verschrikkelijk moe. Elke dag een middagslaapje is gewoon echt nodig. En het komt waarschijnlijk omdat ik weer volop ben gegaan bij een hardloopwedstrijd. Weer een PR gerend en het ging super goed, maar daarna word ik zo hard afgestraft. Over een paar dagen weer een wedstrijd en ik had er zo veel zin in, maar ik moet hem wel voorbij laten gaan. Het is niet anders. - Wat helpt je om weer bij te sturen?
Niks helpt, behalve rust. Ik lijk wel een bejaarde. Ik zou vandaag een hele dag moeten werken, maar ik kan het gewoon niet. Dus ik ga zo maar weer op bed. Bijslapen. Mijn lichaam maar weer nog meer rust geven. - Welke mensen of plekken geven je veiligheid?
Home sweet home. Met een aantal geliefde mensjes om me heen. - Wat wil je jezelf beloven voor de komende maanden?
Zo moeilijk om toe te geven: ik zal de komende maanden rust houden, zodat ik daarna er wel volop tegenaan kan. - Wat kost je energie, zelfs in kleine hoeveelheden?
Wanneer ik op mijn slechtste bent: Alles. Leven. Mensen om me heen. - Wat geeft je energie, zelfs in kleine hoeveelheden?
Warmte, muziek en schrijven. - Welke grenzen wil je scherper bewaken?
Ik moet van mijn lichaam zeggen: dat ik mijn rust pak. - Waar mag je nog meer ruimte innemen?
Nog meer? Pfff ik word al gek mijn veel te kleine wereldje. Nou ok, dan aan mijn nieuwe ik. - Wat betekent “rust” nu voor jou?
Rust is voor mij stilte of een rustig muziekje.
Rust is ook weinig of geen mensen om me heen.
Rust is ook liefdevolle warmte voor mijn lichaam (bad, bed etc).
En totaal geen activiteiten. Niks doen. Chillen. - Welke dromen of wensen beginnen langzaam weer op te borrelen?
Om weer lekker met vriendinnen op pad te gaan. Ik heb ook al wat dingen gepland staan, maar eigenlijk wilt mijn lichaam het nog niet. En ik wil weer hardloopwedstrijden voluit doen, maar ja dat wilt mijn lichaam ook nog niet. - Wat wil je voorzichtig opnieuw proberen?
Ik heb vorige week weer een hardloopwedstrijd voluit geprobeerd en zie waar het me gebracht heeft. Ik denk dat ik nog wel even wacht voordat ik het weer probeer. - Wat past niet meer bij je, en mag je laten gaan?
Er past zoveel niet meer in mijn leven, maar dat is meer omdat ik er geen energie voor heb. Ik moet nog uitvinden wat er allemaal bij de nieuwe Kim past. Het is zo druk in mijn hoofd dat ik er geen touw aan vast kan knopen, dus het heeft momenteel geen zin om te zitten en te voelen. - Welke kleine stap voelt als een goed begin?
Dat het lente is. De letterlijke warmte, de zon, de bloemen. Daardoor voel ik me ook weer een beetje hernieuwd. - Hoe wil je dat je leven eruitziet over een jaar?
Nou hopelijk toch verre van hoe het er nu uitziet, qua lichamelijke en geestelijke gezondheid. Voor de rest hoop ik dat het nog hetzelfde is qua de mensen / locatie om me heen. - Wat betekent afronden voor jou persoonlijk?
Dat een hoofdstuk ook echt afgesloten is, dus hopelijk zodra de laatste twee Belastingdienst dingetjes klaar zijn. - Wat wil je meenemen uit dit traject?
Ik denk dat de vragen mij erg geholpen hebben om te voelen en er over na te denken. Dat voelen heb ik wel echt goed geleerd hierdoor. - Wat laat je bewust achter?
Ik denk het zoekende van hoe ik hier ooit doorheen moet gaan komen. Zoveel emoties. Ik wist af en toe niet waar ik het zoeken moest en of er ooit een eind kwam aan dat ellendige gevoel. Ik ben er nog lang niet, maar nu is het lichamelijk, waardoor ik het toch beter kan handelen, dan wanneer mijn emoties de weg kwijt zijn. - Welke woorden beschrijven jouw nieuwe begin?
Nou dat begin is er nog lang niet. En aan de andere kwant toch ook wel al een beetje, want ik heb nu wel een andere instellingen. Niet meer uitstellen, alles gewoon doen zonder twijfel. - Als je jezelf één zin zou mogen meegeven voor de toekomst, welke zou dat zijn?
Geniet, samen of alleen, van al het moois om je heen, elke dag weer, en gun jezelf alles.